Коммунистическо
New Member
Chủ nghĩa cộng sản có thể đã mất đi sức nóng của nó nhưng anh vẫn mãi là biểu tượng tuyệt vời cho tinh thần phản kháng và lòng nhiệt thành cách mạng đầy lôi cuốn
--ARIEL DORFMAN---
Khi Ernesto Guevara, còn được biết đến với tên Che, bị giết hại tại rừng già Bolivia tháng 10 năm 1967 cũng là lúc anh trở thành vị anh hùng trong trái tim của thế hệ chúng tôi, không chỉ ở khu vực Mỹ Latin mà còn trên toàn thế giới.
Giống như mọi thiên anh hùng ca khác, câu chuyện về vị bác sĩ Argentina vô danh từ bỏ sự nghiệp và tổ quốc của mình để theo đuổi lý tưởng đấu tranh giải phóng giai cấp bần cùng bắt đầu bằng một chuyến hải trình. Năm 1956, cùng với Fidel Castro và một nhóm người khác, Che đã vượt qua vùng biển Caribbean trên con tàu Granma ọp ẹp thực hiện một sứ mạng điên rồ là xâm nhập Cuba, lật đổ nhà độc tài Fulgencio Batista. Bị sa lầy, mất gần hết các chiến hữu, những người sống sót cuối cùng đã tìm được đường đến Sierra Maestra. Trải qua hơn hai năm chiến tranh du kích, Guevara đã thể hiện được tài năng và lòng can cảm phi thường của mình, nhờ đó anh được phong là “Tư lệnh”. Sau cùng, những người khởi nghĩa cũng tiến vào Havana, bắt đầu xây dựng nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên và duy nhất ở châu Mỹ. Đó mãi mãi vẫn là những nhân vật vĩ đại. Che, người khổng lồ dũng cảm dám đương đầu với Yankee, kẻ nắm quyền lực thống trị thế giới. Che, một bậc vĩ nhân chân chính tuyên bố rằng việc xây dựng “con người mới”, không vị kỷ mà chỉ có một tình yêu tuyệt đối dành cho mọi người, phải dựa trên sự loại bỏ sự cá nhân của “con người cũ”. Che, người mà, một cách bí hiểm, đã bỏ lại sau lưng mọi vinh quang cách mạng để tiếp tục cuộc chiến chống lại sự đàn áp và chuyên quyền.
Quyết định hành quyết Che ở tuổi 39 tại Vallegrande chỉ làm tăng thêm tầm vóc huyền thoại của anh. Anh nằm đấy mang hình ảnh của đức Jesus với đôi mắt, kỳ lạ thay, gần như luôn sẵn sàng thức dậy; lòng can đảm thể hiện trong những lời nói sau cùng (“Bắn đi, tên hèn nhát, mi chỉ đang giết một con người”) mà một người nào đó có thể đã bịa ra hay chỉ đơn giản là kể lại; lễ mai táng bí mật cùng đôi tay bị cắt rời, như thể những tên giết người sợ anh sau khi chết còn hơn lúc anh đang sống: tất cả những điều đó vẫn luôn tồn tại mãi trong tâm trí và ký ức của một thời đại đầy thách thức. Anh đã tái sinh, những thanh niên hô vang điều đó ở cuối thập kỷ 60; tôi có thể nhớ như in những lời ấy trên đường phố Santiago, Chile, trong khi khắp châu Mỹ Latin gào thét “Chúng ta sẽ không bao giờ để anh bị lãng quên!”.
Hơn 30 năm trôi qua, người anh hùng vẫn còn sống mãi trong ký ức mọi người nhưng không theo cách mà chúng ta hằng tiên đoán. Che có mặt ở khắp mọi nơi: anh nhìn chúng ta từ tách cà phê và trên áp phích, trong tiếng leng keng của xâu chìa khóa và nữ trang, xuất hiện bất thần trong các bài nhạc rock , opera và các cuộc triễn lãm nghệ thuật. Sự thần thánh hóa hình ảnh đi cùng với sự biến mất con người thật của anh, con người thật đó đã bị nuốt chửng bởi tính chất thần thoại. Hầu hết những kẻ thần tượng người du kích nổi loạn với chiếc mũ beret gắn ngôi sao đều sinh ra rất lâu sau cái chết của anh và họ chỉ có những hiểu biết sơ sài về cuộc đời và mục tiêu chiến đấu của người anh hùng. Không còn nữa hình ảnh một Che vị tha chăm sóc kẻ thù bị thương, không còn nữa người thương binh sẵn sàng hy sinh cuộc sống của mình vì sợ rằng nó sẽ gây điều bất lợi cho cuộc chiến, và cũng không còn nữa một Che hà khắc, nhẫn tâm đã ký lệnh tử hình tù nhân mà không có một phiên tòa công bằng.
Mọi chi tiết phức hợp bị loại bỏ là số phận thường thấy ở những thần tượng. Nghịch lý thay, những người tôn thờ Che lại chính lànhững kẻ quay lưng với mọi điều mà anh tin tưởng. Tương lai Che dự đoán đã không xảy ra. Trở lại thập niên 60, chúng ta từng nghĩ rằng, sự hy sinh của anh sẽ thúc đẩy những hành động cách mạng, những con người bị chà đạp sẽ nổi dậy chống lại hệ thống bất công và tạo ra – theo lời Che – “hai, ba và nhiều Việt Nam”. Hàng ngàn thanh niên, những người đầy nhuệ khí theo bước chân Che bị tàn hại trên những đồi núi hay bị tra tấn đến chết trong các hầm chứa ở chốn thị thành, không bao giờ biết rằng giấc mơ về sự giải phóng viên mãn của họ, và cũng là của Che, đã không trở thành sự thật. Nếu một nước nào đó noi gương Việt Nam, thì ngày hôm nay đó cũng chỉ là một quốc gia điển hình cho quá trình tìm cách hòa nhập vào thị trường thế giới. Cả cách thức chiến đấu không tưởng và không khoan nhượng lẫn tư tưởng về nền chính trị đạo đức chuyên chế của Che đều không thắng thế. Không kể đến giai đoạn quá độ hòa bình lên nền dân chủ ở Mỹ Latin, châu Á và thế giới cộng sản, đa số các cuộc cách mạng trong một phần tư thế kỷ qua (Nam Phi, Iran, Philipin, Nicaragua) đều đi đến sự thỏa hiệp với những kẻ thù trước kia, một sự nhân nhượng không vượt quá yêu cầu kiên định chiến đấu đến hơi thở cuối cùng của Che. Ngay cả Subcomandante Marcos, người phát ngôn của lực lượng nổi dậy Chiapas Maya, người mà sức thu hút và quan điểm đạo đức gợi cho ta nhớ đến Che, cũng không theo học thuyết quân sự và kinh tế của vị anh hùng.
Vậy thì, làm sao có thể giải thích được sự ngưỡng mộ Che đang lan tỏa khắp nơi, đặc biệt là trong tầng lớp thanh niên trung lưu ngày nay?
Có lẽ trong thời đại của sự thống nhất và liên minh không vững chắc này, hình ảnh huyền hoặc của một kẻ phiêu lưu luôn vượt qua mọi biên giới và phá bỏ tất cả các giới hạn mà không một lần phản bội lại nguyên tắc cơ bản của mình đã cho giới trẻ hiếu động trong kỷ nguyên chúng ta một sự kết hợp tối ưu, truyền thụ cho họ một nguyên tắc đạo đức hoàn hảo đồng thời lôi kéo họ đến với sự thôi thúc muốn được đi đây đó. Đối với những con người không bao giờ theo bước Che, bị chìm ngập trong thế giới đầy hoài nghi yếm thế, sự tự tư tự lợi và nền công nghiệp tiêu thụ điên cuồng này, còn có gì hấp dẫn hơn thái độ khinh bạc của Che đối với những tiện nghi vật chất và những ham muốn tầm thường. Có thể nói rằng đó là phẩm chất riêng biệt độc đáo của Che và không thể có bản sao thứ hai của anh trong thế giới này, đây là điều khiến anh trở nên cực kỳ quyến rũ. Chẳng phải Che, với mái tóc hippie và bộ râu cách mạng lơ thơ, là biểu tượng hậu hiện đại hoàn hảo cho thập kỷ 60 bạo động và bất tuân lề thói, một thời đại bị giam hãm trong những khuôn phép đầy kiểu cách. Có thể tin được chăng, một trong hai người Mỹ Latin duy nhất được tạp chí Time bình chọn là một trong 100 nhân vật quan trọng nhất thế kỷ trở thành biểu tượng cho tinh thần phản kháng chỉ bởi vì anh ta không còn nguy hiểm nữa?
Tôi không chắc về điều này. Có lẽ thế hệ trẻ ngày nay không hiểu một điều rằng, con người mà hình ảnh của anh tọa lạc trên tường phải có một sự phù hợp nào đó, vị thánh thế tục kia sẵn sàng chết vì không chịu đựng nỗi một tiến trình lịch sử trôi qua mà không có một sự đổi thay nào.
Mặc dù tôi luôn cẩn trọng với những ảnh hưởng to lớn của các vị anh hùng tử vì đạo, tôi vẫn cho phép mình đưa ra lời tiên đoán. Hoặc có thể xem là một lời cảnh báo. Hơn 3 tỉ người trên hành tinh có mức sống dưới 2 đô la một ngày. Và mỗi ngày trôi qua có khoảng 40000 trẻ em – cứ một giây có hơn 1 trẻ em – phải chết vì cái đói kinh niên. Họ ở đó, luôn ở đó, trong tình trạng bất công và bất bình đẳng – lý do đã dẫn Che, cách đây nhiều thập kỷ, bắt đầu cuộc hành trình mà đoạn kết của nó là viên đạn và một bức tranh đang chờ đợi anh ở Bolivia. Tôi tin rằng sẽ có nhiều Che Guevara khác ở những châu lục khác.
--ARIEL DORFMAN---
Khi Ernesto Guevara, còn được biết đến với tên Che, bị giết hại tại rừng già Bolivia tháng 10 năm 1967 cũng là lúc anh trở thành vị anh hùng trong trái tim của thế hệ chúng tôi, không chỉ ở khu vực Mỹ Latin mà còn trên toàn thế giới.
Giống như mọi thiên anh hùng ca khác, câu chuyện về vị bác sĩ Argentina vô danh từ bỏ sự nghiệp và tổ quốc của mình để theo đuổi lý tưởng đấu tranh giải phóng giai cấp bần cùng bắt đầu bằng một chuyến hải trình. Năm 1956, cùng với Fidel Castro và một nhóm người khác, Che đã vượt qua vùng biển Caribbean trên con tàu Granma ọp ẹp thực hiện một sứ mạng điên rồ là xâm nhập Cuba, lật đổ nhà độc tài Fulgencio Batista. Bị sa lầy, mất gần hết các chiến hữu, những người sống sót cuối cùng đã tìm được đường đến Sierra Maestra. Trải qua hơn hai năm chiến tranh du kích, Guevara đã thể hiện được tài năng và lòng can cảm phi thường của mình, nhờ đó anh được phong là “Tư lệnh”. Sau cùng, những người khởi nghĩa cũng tiến vào Havana, bắt đầu xây dựng nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên và duy nhất ở châu Mỹ. Đó mãi mãi vẫn là những nhân vật vĩ đại. Che, người khổng lồ dũng cảm dám đương đầu với Yankee, kẻ nắm quyền lực thống trị thế giới. Che, một bậc vĩ nhân chân chính tuyên bố rằng việc xây dựng “con người mới”, không vị kỷ mà chỉ có một tình yêu tuyệt đối dành cho mọi người, phải dựa trên sự loại bỏ sự cá nhân của “con người cũ”. Che, người mà, một cách bí hiểm, đã bỏ lại sau lưng mọi vinh quang cách mạng để tiếp tục cuộc chiến chống lại sự đàn áp và chuyên quyền.
Quyết định hành quyết Che ở tuổi 39 tại Vallegrande chỉ làm tăng thêm tầm vóc huyền thoại của anh. Anh nằm đấy mang hình ảnh của đức Jesus với đôi mắt, kỳ lạ thay, gần như luôn sẵn sàng thức dậy; lòng can đảm thể hiện trong những lời nói sau cùng (“Bắn đi, tên hèn nhát, mi chỉ đang giết một con người”) mà một người nào đó có thể đã bịa ra hay chỉ đơn giản là kể lại; lễ mai táng bí mật cùng đôi tay bị cắt rời, như thể những tên giết người sợ anh sau khi chết còn hơn lúc anh đang sống: tất cả những điều đó vẫn luôn tồn tại mãi trong tâm trí và ký ức của một thời đại đầy thách thức. Anh đã tái sinh, những thanh niên hô vang điều đó ở cuối thập kỷ 60; tôi có thể nhớ như in những lời ấy trên đường phố Santiago, Chile, trong khi khắp châu Mỹ Latin gào thét “Chúng ta sẽ không bao giờ để anh bị lãng quên!”.
Hơn 30 năm trôi qua, người anh hùng vẫn còn sống mãi trong ký ức mọi người nhưng không theo cách mà chúng ta hằng tiên đoán. Che có mặt ở khắp mọi nơi: anh nhìn chúng ta từ tách cà phê và trên áp phích, trong tiếng leng keng của xâu chìa khóa và nữ trang, xuất hiện bất thần trong các bài nhạc rock , opera và các cuộc triễn lãm nghệ thuật. Sự thần thánh hóa hình ảnh đi cùng với sự biến mất con người thật của anh, con người thật đó đã bị nuốt chửng bởi tính chất thần thoại. Hầu hết những kẻ thần tượng người du kích nổi loạn với chiếc mũ beret gắn ngôi sao đều sinh ra rất lâu sau cái chết của anh và họ chỉ có những hiểu biết sơ sài về cuộc đời và mục tiêu chiến đấu của người anh hùng. Không còn nữa hình ảnh một Che vị tha chăm sóc kẻ thù bị thương, không còn nữa người thương binh sẵn sàng hy sinh cuộc sống của mình vì sợ rằng nó sẽ gây điều bất lợi cho cuộc chiến, và cũng không còn nữa một Che hà khắc, nhẫn tâm đã ký lệnh tử hình tù nhân mà không có một phiên tòa công bằng.
Mọi chi tiết phức hợp bị loại bỏ là số phận thường thấy ở những thần tượng. Nghịch lý thay, những người tôn thờ Che lại chính lànhững kẻ quay lưng với mọi điều mà anh tin tưởng. Tương lai Che dự đoán đã không xảy ra. Trở lại thập niên 60, chúng ta từng nghĩ rằng, sự hy sinh của anh sẽ thúc đẩy những hành động cách mạng, những con người bị chà đạp sẽ nổi dậy chống lại hệ thống bất công và tạo ra – theo lời Che – “hai, ba và nhiều Việt Nam”. Hàng ngàn thanh niên, những người đầy nhuệ khí theo bước chân Che bị tàn hại trên những đồi núi hay bị tra tấn đến chết trong các hầm chứa ở chốn thị thành, không bao giờ biết rằng giấc mơ về sự giải phóng viên mãn của họ, và cũng là của Che, đã không trở thành sự thật. Nếu một nước nào đó noi gương Việt Nam, thì ngày hôm nay đó cũng chỉ là một quốc gia điển hình cho quá trình tìm cách hòa nhập vào thị trường thế giới. Cả cách thức chiến đấu không tưởng và không khoan nhượng lẫn tư tưởng về nền chính trị đạo đức chuyên chế của Che đều không thắng thế. Không kể đến giai đoạn quá độ hòa bình lên nền dân chủ ở Mỹ Latin, châu Á và thế giới cộng sản, đa số các cuộc cách mạng trong một phần tư thế kỷ qua (Nam Phi, Iran, Philipin, Nicaragua) đều đi đến sự thỏa hiệp với những kẻ thù trước kia, một sự nhân nhượng không vượt quá yêu cầu kiên định chiến đấu đến hơi thở cuối cùng của Che. Ngay cả Subcomandante Marcos, người phát ngôn của lực lượng nổi dậy Chiapas Maya, người mà sức thu hút và quan điểm đạo đức gợi cho ta nhớ đến Che, cũng không theo học thuyết quân sự và kinh tế của vị anh hùng.
Vậy thì, làm sao có thể giải thích được sự ngưỡng mộ Che đang lan tỏa khắp nơi, đặc biệt là trong tầng lớp thanh niên trung lưu ngày nay?
Có lẽ trong thời đại của sự thống nhất và liên minh không vững chắc này, hình ảnh huyền hoặc của một kẻ phiêu lưu luôn vượt qua mọi biên giới và phá bỏ tất cả các giới hạn mà không một lần phản bội lại nguyên tắc cơ bản của mình đã cho giới trẻ hiếu động trong kỷ nguyên chúng ta một sự kết hợp tối ưu, truyền thụ cho họ một nguyên tắc đạo đức hoàn hảo đồng thời lôi kéo họ đến với sự thôi thúc muốn được đi đây đó. Đối với những con người không bao giờ theo bước Che, bị chìm ngập trong thế giới đầy hoài nghi yếm thế, sự tự tư tự lợi và nền công nghiệp tiêu thụ điên cuồng này, còn có gì hấp dẫn hơn thái độ khinh bạc của Che đối với những tiện nghi vật chất và những ham muốn tầm thường. Có thể nói rằng đó là phẩm chất riêng biệt độc đáo của Che và không thể có bản sao thứ hai của anh trong thế giới này, đây là điều khiến anh trở nên cực kỳ quyến rũ. Chẳng phải Che, với mái tóc hippie và bộ râu cách mạng lơ thơ, là biểu tượng hậu hiện đại hoàn hảo cho thập kỷ 60 bạo động và bất tuân lề thói, một thời đại bị giam hãm trong những khuôn phép đầy kiểu cách. Có thể tin được chăng, một trong hai người Mỹ Latin duy nhất được tạp chí Time bình chọn là một trong 100 nhân vật quan trọng nhất thế kỷ trở thành biểu tượng cho tinh thần phản kháng chỉ bởi vì anh ta không còn nguy hiểm nữa?
Tôi không chắc về điều này. Có lẽ thế hệ trẻ ngày nay không hiểu một điều rằng, con người mà hình ảnh của anh tọa lạc trên tường phải có một sự phù hợp nào đó, vị thánh thế tục kia sẵn sàng chết vì không chịu đựng nỗi một tiến trình lịch sử trôi qua mà không có một sự đổi thay nào.
Mặc dù tôi luôn cẩn trọng với những ảnh hưởng to lớn của các vị anh hùng tử vì đạo, tôi vẫn cho phép mình đưa ra lời tiên đoán. Hoặc có thể xem là một lời cảnh báo. Hơn 3 tỉ người trên hành tinh có mức sống dưới 2 đô la một ngày. Và mỗi ngày trôi qua có khoảng 40000 trẻ em – cứ một giây có hơn 1 trẻ em – phải chết vì cái đói kinh niên. Họ ở đó, luôn ở đó, trong tình trạng bất công và bất bình đẳng – lý do đã dẫn Che, cách đây nhiều thập kỷ, bắt đầu cuộc hành trình mà đoạn kết của nó là viên đạn và một bức tranh đang chờ đợi anh ở Bolivia. Tôi tin rằng sẽ có nhiều Che Guevara khác ở những châu lục khác.
) để giành lại tự do cho mình và người khác. 